2008 ژوئيه 6
نام کاربری: کلمه عبور:

01

وقتی خبرگزاری فارس یک هفته پیش از پایان سال ۸۶ خبر داد که تقریباً همه روزنامه‌ های ایران تا بعد از تعطیلات نوروزی منتشر نمی ‌شوند، برخی نفس راحتی کشیدند که دست ‌کم برای مدتی، از دست این مزاحم ‌های سمج راحت شده ‌اند و کسانی هم آزرده شدند که چرا باید مطبوعات کشور به مدتی چنین طولانی تعطیل باشند.

روزنامه ایران از پیش اعلام کرده بود پس از ۶ روز تعطیل رسمی نخست سال، منتشر می‌ شود. به این ترتیب، این روزنامه در کنار دو روزنامه محلی، تنها مطبوعه سراسری بود که پیش از ۱۴ فروردین روی دکه‌ های روزنامه ‌فروشی رفت؛ اما در ۸ صفحه (یک ‌سوم حجم معمول) و با سرخط ‌هایی کلیشه‌ ای و نه ‌چندان جذاب.

در میان روزنامه ‌های پر فروش و مهم ایرانی، روزنامه ‌های همشهری، جام‌جم، کیهان و اطلاعات روز ۱۴ فروردین، روزنامه کارگزاران یک‌ روز بعد، و روزنامه اعتماد روز ۱۷ فروردین منتشر شدند. به‌ این‌ ترتیب، با در نظر گرفتن تعطیلی روز ۲۹ اسفند، روزنامه‌ های ایران هر یک دست ‌کم دو هفته و برخی ۱۷ روز منتشر نشدند.

مخاطبان سرد برای همه روز ها

شاید خود روزنامه‌ نگاران و اهالی رسانه، بهترین کسانی باشند که می‌ توانند این تعطیلی طولانی‌ مدت را توضیح بدهند و گاه توجیه کنند.

«مستوره برادران‌ نصیری»، خبرنگار اجتماعی روزنامه جام ‌جم، حدس می ‌زند حتی اگر روزنامه‌ ها در این تعطیلات منتشر می‌ شدند، مردم چندان استقبالی از آن‌ ها نمی‌ کردند. او می‌ گوید: «به نظر من اگر هم روزنامه‌ای در می‌ آمد، مردم نمی‌ خریدند. مردم ما روزنامه را برای خبر و تحلیلش نمی‌ خرند. خود من وقتی در نوروز به دکه‌ های روزنامه‌فروشی سر زدم، دیدم حتی روزنامه ایران هم فروش نرفته است. من هم آن را فقط به خاطر جدولش که پدرم حل می‌ کند، خریدم. وگرنه هیچ خبر خاصی نداشت که مشتاقم کند.»

بخشی از گفت‌وگو با مستوره برادران‌نصیری، خبرنگار حوزه اجتماعی روزنامه جام‌جم را بشنوید. خانم برادران‌نصیری به بی‌اعتنایی عمومی مخاطبان ایرانی به روزنامه‌ ها اشاره می‌ کند و با پرسیدن دو سوال، منظورش را شرح می دهد: «مگر در روز های اوج فروش روزنامه‌ ها در ایران که فصل‌ های پاییز و زمستان است، در مجموع چه‌قدر روزنامه فروش می‌ رود؟ وقتی فروش کلی روزنامه‌ ها در فصل رونق این‌قدر پایین است، چه‌طور می‌ توان انتظار داشت مردم در روز های تعطیل به دکه‌ ها سر بزنند و روزنامه بخرند؟!»

مخاطب، رسانه را از تعطیلی در می‌ آورد

مانند خانم برادران‌ نصیری که به فروش مطبوعات در نوروز بدبین است، «فریدون صدیقی» نیز معتقد است این تعطیلات نشان‌ دهنده اختلال در ارتباط رسانه‌ها با مخاطبان‌ شان است.

فریدون صدیقی
 فریدون صدیقی

این روزنامه‌نگار کارکشته ایرانی و استاد مهارت‌ های روزنامه‌نگاری در تهران، با تاکید بر این‌که «رسانه با مخاطبش تعریف می‌ شود»، می‌ گوید: «روزنامه ‌های ما باید این‌قدر جذاب و خواندنی باشند که خواننده تماس بگیرد و درخواست کند که در نوروز تعطیل نشوند.»

آقای صدیقی نتیجه ‌گیری می‌ کند که خوانندگان ایرانی به رسانه‌ های ‌شان احساس‌نیاز نمی‌ کنند: «دلیلش این است که رسانه‌ ها نتوانسته‌اند به نیاز های مخاطبان‌شان پاسخ بدهند که این جای تاسف دارد.» به گفته این استاد روزنامه‌نگاری، شاید پرسش در واقع این باشد که چرا مخاطبان احساس می‌ کنند ایرادی ندارد ۲۰ روز چشم‌وگوش خود را ببندند و هیچ خبری نشنوند و عوضش منتظر باشند مجموعه «مرد هزارچهره» را ببینند و بخندند؟

بخشی از گفت‌وگو با فریدون صدیقی، استاد روزنامه‌نگاری در ایران را بشنوید.
او تحلیل می ‌کند که مخاطب ایرانی، احساس می‌ کند خبر مهمی وجود ندارد و اگر خبری هم باشد، همه ‌اش تکراری است.

سردبیر روزنامه کارگزاران نیز علت تعطیلی طولانی‌ مدت کارگزاران را تردید مدیران این روزنامه نسبت به استقبال مردم از آن ذکر می‌ کند. «مهران کرمی» می‌ گوید: «هرچند میل داشتیم با توجه به اهمیت شرایط سیاسی، روزنامه را در روز های عید هم منتشر کنیم، اما دیدیم مخاطب کشش‌ اش را ندارد؛ همه در سفر هستند و عادتی به مطالعه در سفر ندارند و ترجیح می‌ دهند وقت‌شان را با سرگرمی‌ ها در رادیو و تلویزیون سپری کنند.»

گذشته پررونق در عصر انحصار روزنامه‌ ها

این ‌طور که از گفته روزنامه‌ نگاران سابقه ‌دار‌تر ایرانی بر می‌ آید، تعطیلی طولانی ‌مدت روزنامه‌ ها در آغاز سال نو، پدیده‌ای چندان قدیمی و سابقه ‌دار نیست. فریدون صدیقی که به گفته خود، از سال ۵۱ تاکنون به شکل پیوسته کار مطبوعاتی کرده و این مدت را در تحریریه روزنامه‌ ها حضور داشته، می‌ گوید: «این تعطیلی روزنامه‌ ها در هفت، هشت سال اخیر رسمیت پیدا کرده و جدی تلقی شده است. رسانه‌ ها به نقطه ‌ای رسیدند که خودشان دیدند بهتر است مدتی منتشر نشوند و خستگی‌ ای در کنند.» او تاکید می‌ کند: «مطبوعات هیچ ‌وقت این‌ قدر طولانی تعطیل نبوده‌اند.»

استاد روزنامه‌نگاری در تهران، به یاد می‌ آورد که در سال‌ های گذشته مردم روزنامه‌ ها را در تعطیلات نوروزی می‌ خریدند؛ هرچند نه به اندازه روزهای معمولی سال. آقای صدیقی دلایل آن استقبال را حضور به نسبت، منحصر به ‌فرد روزنامه‌ ها در عرصه رسانه ‌ای کشور می‌ داند. او می ‌گوید: «در دهه ۵۰ خورشيدی، ارتباطات این گسترش و فراگیری کنونی را نداشت. مردم این ‌طور زیر بارش اطلاعات ماهواره‌ای نبودند. دسترسی به اینترنت این ‌قدر فراگیر نبود. به جز روزنامه‌ ها، فقط رادیو و تلویزیون بود که آن هم اغلب به سرگرمی می‌ پرداخت. این بود که مردم خبرها را در روزنامه ‌ها دنبال می‌ کردند.»

خواب روی وب

حتی خبرگزاری‌ ها و پایگاه‌ های خبری ایران که روی وب در دسترس بودند، ترجیح دادند به کارکنان خود اجازه دهند با خاطری آسوده به تعطیلات بروند. آن ‌ها هم از فعالیت خود به شکلی قابل‌ توجه کاستند و به ‌این‌ ترتیب، خروجی خبرهای آن‌ ها، به ‌طور متوسط به یک‌ پنجم تا یک ‌دهم روزهای معمولی‌ شان کاهش پیدا کرد. در این میان، تنها مورد استثنا، همشهری آنلاین بود که همچنان - هرچند نه مانند گذشته - در روزهای نخست سال فعال ماند و به گفته گردانندگانش، ۶۰۰ خبر و گزارش مخابره کرد.

این پایگاه اینترنتی که به روزنامه همشهری تعلق دارد، برخلاف پایگاه ‌بیشتر روزنامه ‌های ایرانی، مستقل از تحریریه این روزنامه و تقریباً شبیه یکی از سرویس‌ های خبری آن فعالیت می‌ کند. به نوشته همشهری آنلاین، بیش از نیم میلیون کاربر اینترنتی در ۱۳ روز تعطیلات نوروزی به این پایگاه سر زده‌اند و بیش از ۲ میلیون صفحه از آن را دیده‌اند. روزنامه همشهری همچنین با تداوم ارائه خدمات به مشترکان خبر های پیامکی (اس‌ام‌اسی) اش، تلاش کرده بود مخاطبان خود را همچنان در جریان نگه دارد.

ٰ خبر ها را برای روزنامه‌ ها نگه می‌ داریم ٰ

«حسن ضابطی»، دبیر اجتماعی خبرگزاری فارس، می ‌گوید خبرنگاران این خبرگزاری در دو هفته آغازین سال نو، به شکل نوبت ‌کاری کار می‌ کرده‌اند و خود او نیز فقط «یک‌روز» به محل کارش رفته است. خبرگزاری فارس به عنوان پر بازدید ترین وب‌ سایت خبری در ایران شناخته می‌ شود. آقای ضابطی همچنین حدس می‌ زند به طور متوسط بیش از ۱۰ خبر در روز روی خط خبرگزاری فارس نرفته است.

بخشی از گفت‌وگو با حسن ضابطی، دبیر اجتماعی خبرگزاری فارس را بشنوید.

 فردی در حال خواندن روزنامه توقیف شده «روزگار»، عکس: نیما افشارنادری

این دبیر خبرگزاری فارس به این اشاره می‌ کند ‌که بخش عمده‌ای از خوراک مطبوعات را خبرگزاری ‌ها تهیه می‌ کنند. او می‌ گوید به ‌همین‌خاطر خبرگزاری ‌ها ترجیح می‌ دهند خبر های ناب و دست‌ اول ‌شان را در روز های تعطیل خرج نکنند و در فرصت ‌هایی با مخاطبان بیشتری مطرح کنند. به گفته آقای ضابطی، «وقتی خبرهای ما در روزنامه‌ های پر شمارگان مانند همشهری و جام‌ جم کار می‌ شود، مخاطبانی چند صد هزار تایی پیدا می ‌کنند. طبیعی است که ترجیح بدهیم خبر های ‌مان را برای روز های انتشار مطبوعات نگه داریم.»

«احسان بیگی»، دبیر اقتصادی خبرگزاری ایسنا، اخیراً روی وبلاگ خود آرزو کرده که کاش این ‌قدر تعطیلات - دست‌ کم در عرصه رسانه‌ ای - فراوان نبود. از قرار معلوم، ایسنا هم در طول تعطیلات نوروز به شکل نوبت ‌کاری فعالیت کرده و در این میان، آقای بیگی دو روز شیفت داشته است. او می‌ گوید نوروز گذشته، شیفت‌ های‌ این خبرگزاری، چهار روزه بوده است. به گفته آقای بیگی، تعداد خبر های تولیدی سرویس اقتصادی ایسنا در تعطیلات نوروز امسال، به‌طور متوسط، یک خبر در روز بوده است. او می‌ گوید: «می‌ توانستیم بیش از این فعالیت کنیم اما چون استفاده ‌کننده اصلی خبرهای ما، روزنامه‌ ها هستند و روزنامه‌ ها هم تعطیل بودند، انگیزه ‌ای برای فعالیت بیش از این نداشتیم.»

این دبیر خبرگزاری ایسنا، تصدیق می ‌کند که این خبرگزاری نیز مخاطب خود را بیشتر روزنامه ‌ها می‌ بیند تا مردم.


بخش‌ های خبری ٰ نخواسته ٰ در تلویزیون

خواب زمستانی دیرهنگام روزنامه‌ ها نه تنها بهانه تعطیلی نسبی خبرگزاری‌ ها را هم به دست داده، بلکه همین حس‌وحال را در بخش‌ های خبری مطرح و پر سر و صدا تر تلویزیون دولتی ایران هم می‌ توان سراغ گرفت؛ از جمله بخش خبری ۲۰:۳۰، مجله خبری ۱۹:۱۵، و خبر ۲۰.

بخش خبری ۲۰:۳۰ که اخیراً مناقشه ‌برانگیزترین بخش خبری صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران بوده و گاه خودش به خبر تبدیل شده، شب سال نو به مدت دو هفته از مخاطبانش خداحافظی کرد. «احسان ناظم‌ بکایی»، از اعضای تحریریه بخش خبری ۲۰:۳۰، می‌ گوید چون کار بخش‌ های خبری ‌ای مثل ۲۰:۳۰، پوشش‌ دادن خبرهای ویژه و دنبال‌کردن اتفاق‌ های خاص است، این بخش نمی‌ توانسته در تعطیلات نوروزی تهیه و پخش شود؛ روزهایی که به گفته آقای ناظم ‌بکایی «این‌جور خبرها و اتفاق‌ها کم‌شمار هستند». او می‌ گوید: «منبع اصلی ۲۰:۳۰، چهره‌های خبرساز مثل وزرا و مقامات هستند و تصمیماتی که گرفته می ‌شوند. در تعطیلات نوروز خبری از این‌ها نیست. همه تعطیل‌اند.»

تنبلی روزنامه‌نگارها و سوءاستفاده خبرهای بد

«سیامک رحمانی» که در حال حاضر در هفته‌ نامه پرشمارگان «شهروند امروز» دبیر صفحه ‌های «پیشنهاد» است و همچنین دبیری تحریریه ماهنامه «زندگی ایده ‌آل» را بر عهده دارد، می‌ گوید تنبلی روزنامه‌ نگار ها هم در این تعطیلی کش‌ دار رسانه ‌ها بی ‌تاثیر نیست. او تاکید می ‌کند که «اگر این تنبلی در شغل ‌های کارمندی قابل ‌توجیه نیست، در روزنامه ‌نگاری خیلی زیان ‌بار تر است».

سیامک رحمانی
سیامک رحمانی 

این روزنامه‌ نگار ایرانی یادآوری می‌ کند که «همیشه اتفاق ‌های حساسیت‌ برانگیز پیش از عید رخ داده‌اند تا سر و صدای کمتری در رسانه ‌ها بلند شود و بازخورد کمتری در جامعه داشته باشد». آقای رحمانی مثال می‌ زند که : «اگر قرار است نشریه‌ ای تعطیل شود یا مربی تیم‌ملی تغییر کند یا انتخابات برگزار شود، در روزهای پایان سال این کار را می‌ کنند.»

او این بهانه را نمی ‌پذیرد که چون خبری نیست، روزنامه‌ ها منتشر نمی ‌شوند. او می‌ گوید: به این خاطر که روزنامه ‌ها منتشر نمی‌ شوند، خبری نیست. خبر را روزنامه درست می‌ کند؛ نه این‌که خبر روزنامه را درست کند.»

بخشی از گفت‌وگو با سیامک رحمانی، روزنامه‌نگار در تهران را بشنوید.هفته ‌نامه‌ها؛ پاسوز روزنامه ‌ها

در نبود روزنامه ‌ها، هفته ‌نامه‌های ایرانی هم اغلب پیش از رسیدن به هفته پایانی سال، یک شماره ویژه نوروز منتشر کردند و با آن، مخاطبان ‌شان را تا هفته پایانی فروردین بدرود گفتند. این شد که اگر روزنامه ‌ها نزدیک به سه هفته تعطیل بودند، هفته ‌نامه‌ هایی که بار تحلیلی و گزارشی بیشتری در مقایسه با روزنامه‌ ها به دوش می‌ کشند، با خیال راحت به یک‌ ماه مرخصی رفتند. این در حالی بود که با توجه به برگزاری انتخابات مجلس شورای اسلامی در ایران و صادر شدن قطع ‌نامه دیگر شورای امنیت سازمان ملل درباره برنامه هسته‌ ای ایران، می‌ شد خوراک تحلیلی در خوری برای مخاطب ایرانی ارائه کرد.

سیامک رحمانی معتقد است با تعطیلی روزنامه‌ ها، هفته‌نامه ‌ها هیچ بختی برای انتشار در تعطیلات ندارند. او استدلال می‌ کند: «این نشریات ادواری، کاملاً وابسته به نشریات روزانه‌اند چون وقتی دکه روزنامه ‌فروشی و چاپ‌خانه و توزیع تعطیل است، نمی‌ توانند منتشر بشوند.» آقای رحمانی به ماهیت تحلیلی و گزارشی محتوای هفته‌نامه ‌ها اشاره می‌ کند و می‌گوید: «باید روزنامه‌ ها خبرها را منتشر کنند تا بعد از آن، هفته ‌نامه ‌ها به مخاطب تحلیل ارائه کنند. به‌ همین ‌دلیل وقتی روزنامه منتشر نمی ‌شود، انتشار هفته ‌نامه‌ها، غیر منطقی و غیر عملی به نظر می‌ رسد.»

پا گرفتن شایعه؛ بی‌ اعتبار شدن رسانه

این تعطیلی و بیکاری طولانی ‌مدت رسانه ‌ها در ایران، به‌ روشنی در فرهنگ رسانه‌ ای ایرانیان تاثیر گذاشته است. فریدون صدیقی پیش‌ بینی می‌ کند اولین پیآمد چنین غیبتی، رجوع ایرانیان به شایعه و دیگر رسانه ‌های کمتر معتبر است. آقای صدیقی می‌ گوید: «کسی که دنبال خبر و تحلیل باشد، بالاخره آن را پیدا می‌ کند؛ خواه روی صفحه روزنامه ‌های صاحب‌ دار و معتبر و خواه در میان کلمه ‌های نسنجیده و کم ‌اعتبار شایعه ‌هایی که دهان ‌به ‌دهان می‌ گردند.»

اما سیامک رحمانی، پیآمد بد دیگری برای این تعطیلی بر می‌ شمرد. به باور او، «مهم ‌ترین اثرش این است که مردم فکر می‌ کنند روزنامه و مطبوعات، چه ‌قدر چیز بی ‌خاصیت و بی ‌اهمیتی است که می‌ شود به‌ راحتی ۲۰ روز منتشر نشود. این‌ طوری عموم مردم حس می‌ کنند این رسانه ‌ها اگر نباشند هم اتفاقی نمی‌ افتد.»

خسارت به جیب روزنامه‌نگار ها

چاپ ‌نشدن ۲۰ روزه روزنامه ‌ها و یک‌ ماهه هفته‌نامه ‌ها، جنبه دیگری هم دارد که شاید از دید مخاطب پنهان بماند و برایش چندان اهمیتی هم نداشته باشد. این تعطیلات طولانی ‌مدت، به معنای فقدان طولانی‌ مدت درآمد برای روزنامه ‌نگارها ست.

شاید به نظر برسد روزنامه‌ نگارها هم مانند دیگر کارمندان می‌ توانند آسوده‌ خاطر به تعطیلات بروند و در عین حال، نگران جیب شان نباشند اما سیامک رحمانی نظر دیگری دارد: «اغلب مطبوعاتی ‌ها، بیمه درست ‌و حسابی‌ ای ندارند. در آمد بیشتر شان به انتشار مطبوعات وابسته است. در اغلب نشریات این‌ طوری است که وقتی نشریه چاپ نمی‌ شود، تحریریه ‌اش برای روزهای تعطیل حقوق نمی‌ گیرند. صاحب‌ کار می‌ گوید وقتی کاری نکرده ‌اید و نتیجه‌ ای نداشته، دلیلی ندارد حقوق بدهم. شاید بشود به‌ ش حق داد. این ‌طوری می‌ شود که اغلب مطبوعاتی ‌ها حقوقی برای فروردین نمی ‌گیرند.»

مستوره برادران ‌نصیری، با این‌که خودش از آن دسته روزنامه ‌نگاران خوش‌ اقبالی است که برای این روزهای تعطیل هم حقوق می‌ گیرد، تاکید می‌ کند که اغلب همکارانش چنین امتیازی ندارند و با چنین تعطیلاتی، بدنه رسانه ‌ای ایران دچار مشکلات مالی می‌ شوند.

بی‌رونقی آگهی‌ها و جیب خالی روزنامه‌ها

«آرش خوش‌خو»، دبیر تحریریه روزنامه اعتماد، به مشکل دیگری اشاره می‌ کند که روزنامه ‌ها را از انتشار در روزهای نخست سال، دلسرد می‌ کند. او به این واقعیت اشاره می‌ کند که روزنامه ‌های بخش خصوصی در ایران، به‌شدت به درآمد حاصل از آگهی‌ های ‌شان وابسته ‌اند. ولی آگهی‌ دهنده ‌ها در نوروز آگهی نمی‌ دهند؛ چون معمولاً چهار ماه آخر سال، بهترین فصل آگهی‌ هاست و تا قبل از بهار، شرکت‌ ها آگهی‌ های ‌شان را خرج می‌ کنند و وقتی به بهار می‌ رسد، معمولاً چندان آگهی‌ ای داده نمی‌ شود. به گفته آقای خوش ‌خو، حجم آگهی‌ های روزنامه ‌ها در بهار، به کمترین میزان می‌ رسد و این حالت، تا خرداد و تیر ادامه دارد. به‌همین‌ خاطر برای این روزنامه ‌ها، صرف نمی‌ کند که در نوروز منتشر شوند.

بخشی از گفت‌وگو با آرش خوش‌خو، دبیر تحریریه روزنامه اعتماد  را بشنوید. این روزنامه ‌نگار اضافه می‌ کند: «ولی من نمی ‌فهمم چرا روزنامه ‌هایی مثل همشهری و جام‌ جم، با آن بنیه اقتصادی قوی، در نوروز یا حتی روز های تعطیل سال منتشر نمی‌ شوند؟» او به تجربه کشور های دیگر اشاره می‌ کند که روزنامه ‌هایی اختصاصاً برای روزهای تعطیل منتشر می‌ شوند یا شماره‌ ای ویژه برای این روزها دارند.

 هفته ‌نامه آبزرور، هر یکشنبه، توسط روزنامه گاردین منتشر می‌ شود.
هفته ‌نامه آبزرور، هر یکشنبه، توسط روزنامه گاردین منتشر می‌ شود.

این، چیزی است که «سینا مطلبی» هم تایید می‌ کند. این روزنامه ‌نگار ایرانی شاغل در سرویس جهانی «بی ‌بی ‌سی» می‌ گوید: «این‌جا طولانی ‌ترین تعطیلی‌ ها، تعطیلی‌ های چهار روزه است (مثل ایستر و باکسینگ دی) که جمعه و دوشنبه هم علاوه بر دو روز پایان ‌هفته تعطیل ‌هستند. البته اوایل سال نو این تعطیلات به هم می‌ چسبند و گاهی در یکی‌ دو هفته پشت‌ سر هم، تعداد روز های تعطیل از غیر تعطیل بیشتر می ‌شود اما این ‌جا رسانه‌ های مکتوب، درطول تعطیل غیر رسمی تعطیل نیستند. حتی در تعطیلات چهار روزه‌ای هم که گفتم، روزنامه ‌ها به مدت چهار روز تعطیل نیستند. شنبه ‌ها با آن که روز تعطیل است، روزنامه‌ها منتشر می ‌شوند. بسیاری از روزنامه ‌ها نسخه یکشنبه هم دارند و در طول تعطیلی ‌های عمومی هم منتشر می‌ شوند؛ هر چند با سرخط ‌ها و رویکردهای متفاوت.

روزنامه‌ها برای که به صدا در می ‌آیند؟

«مطلبی»، به علت دیگری برای این تعطیلی دراز مدت ولی بی‌ سر و صدای رسانه‌ ها در ایران اشاره می ‌کند. او معتقد است کارکرد رسانه‌ های مکتوب در ایران با جامعه ‌ای مثل بریتانیا که روزنامه ‌ها در آن تعطیل ‌بردار نیستند، فرق می ‌کند. این روزنامه ‌نگار ایرانی می‌ گوید: «مخاطب رسانه‌ های مکتوب در ایران، اغلب خواسته یا ناخواسته، صاحبان قدرت هستند؛ چه قدرت سیاسی، چه اقتصادی، و چه غیر آن. حتی روزنامه‌ های منتقد ایرانی هم مخاطبی غیر از این ندارند. فرق‌ شان این است که برخلاف رسانه ‌های دیگری که سیاست صاحبان قدرت را ترویج و تشویق می‌کنند، رسانه ‌های منتقد خطاب به صاحبان قدرت هشدار می‌دهند و نقدشان می ‌کنند.»

اما حال و هوا در جامعه‌هایی مثل بریتانیا متفاوت است: «مخاطب و مصرف‌ کننده رسانه‌های مکتوب این ‌جا، مردم عادی هستند؛ گر چه آن هم روزنامه به روزنامه فرق می ‌کند و مثلاً مخاطب «گاردین» یا «تایمز» در هرم اقتصادی و شان اجتماعی، بالاتر از مخاطب «میرور» یا «سان» است. ولی در کل، رسانه‌ ها به نیاز های (نه لزوماً سیاسی و رسمی) مردم عادی جواب می ‌دهند. بنابراین نیاز به این رسانه‌ ها - بر خلاف رسانه‌ های ایرانی - در جریان تعطیلات که صاحبان قدرت یا دستگاه ‌های اداری تعطیل هستند، رفع نمی‌ شود.»

به گفته سینا مطلبی، «حتی در تعطیلات بلند مدت هم رسانه ‌های غربی کارکرد خودشان را دارند؛ نه تنها مردم را باخبر نگه می‌دارند بلکه به نیاز های به ‌خصوص دوره تعطیل جواب می‌دهند. مثلا در پایان ‌هفته می‌نویسند که در سینما و تئاتر چه می‌شود دید، چه خبرهایی در شهر است، گرایش‌ های تازه در وقت‌ گذرانی و تفریح چیست؛ یا در تعطیلات بلندتر این که به کجا می‌شود سفر کرد، وضعیت بیمه ‌های مسافرتی چگونه است، و یا در تعطیلات آغاز سال نو میلادی درباره خرید کریسمس هم خبر و گزارش و هم راهنما و از این قبیل مطالب دارند.»

به این ترتیب، آقای مطلبی معتقد است چون مصرف‌کننده غربی، طالب رسانه به عنوان یک کالاست، سرمایه‌ گذار هم کالایش را همچنان تولید می‌ کند تا مصرف‌ کننده را از دست ندهد؛ حتی اگر روز تعطیل باشد.

نوروز ۷۹: یک تجربه متفاوت

هفت سال ‌پیش، در نوروز ۷۹، تعدادی از روزنامه ‌های آن‌ زمان که بیشتر آن‌ ها امروز توقیف یا تعطیل شده‌اند، تصمیم گرفتند به ‌نوبت در تعطیلات نوروز منتشر شوند.

کسرا نوری که آن‌زمان سردبیر روزنامه «مشاركت» بود و امروز عضو شورای سردبیری روزنامه «اعتماد ملی» است، یکی از کسانی بود که آن ‌زمان این ایده را مطرح کرد. او تعریف می ‌کند: «آن‌ موقع فضای سیاسی جامعه خیلی ملتهب بود. فروش عادی مطبوعات هم خیلی بالا رفته بود. جامعه تشنه دریافت اطلاعات بود و به‌همین ‌خاطر این زمینه وجود داشت. این شد که ما فکر کردیم از این فرصت استفاده کنیم و در روزهای عید هم روزنامه ‌ها را منتشر کنیم.»

چه کنیم که به تعطیلات نرویم؟

کسرا نوری معتقد است برای تکرار نشدن چنین تعطیلاتی، رفتار مخاطبان این رسانه‌ ها هم باید تغییر کند و به این نتیجه برسند که در روزهای تعطیل، همچنان می‌ توانند نشریات را بخواهند و بخوانند. او می‌ گوید مدیران و گردانندگان نشریات هم باید رفته ‌رفته قبول کنند که در روزهای تعطیل هم فعال باشند.

بخشی از گفت‌وگو با کسرا نوری، عضور شورای سردبیری روزنامه اعتماد ملی را بشنوید.

 محمد حسین صفار هرندی 
محمد حسین صفار هرندی

«محمد حسین صفار هرندی»، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران، در اولین نشست خبری خود در سال ۸۷ گفته است: «ما از انتشار مطبوعات در ایام نوروز استقبال می‌ کنیم و به عنوان خدمتگزاران رسانه‌ ها، از این امر حمایت می‌ کنیم اما تکلیفی را بر دوش مطبوعات قرار نمی‌ دهیم.» اما آقای نوری معتقد است در ایران به روزنامه ‌ها به شکل یک مزاحم نگاه می‌شود و خیلی از مدیران فکر می‌ کنند که این روزنامه ‌ها اگر چند روزی هم منتشر نشوند، بهتر است. او که عضو شورای سردبیری یکی از روزنامه‌های منتقد دولت است، نتیجه‌گیری می‌ کند تا وقتی این نگاه ‌ها تغییر نکند، نمی‌ توان به حل این مشکل چندان امیدوار بود.

این‌ طور که پیداست، روزنامه ‌ها و هفته ‌نامه ‌های سراسری ایران، هنوز برنامه ‌ای برای نوروز آینده ندارند و تصمیمی نگرفته‌اند که چند روز تعطیل باشند، اما شاید شور و حال روزهای نزدیک به انتخابات ریاست‌ جمهوری آینده کشور، نوروز ۸۸ را مطبوعاتی‌ تر و خبری ‌تر از نوروز بی ‌رمق ۸۷ کند.

08/04/2008